Kilise

Kilise , kilise binası veya kilise evi , Hristiyanların ibadet ve diğer dini faaliyetleri için kullanılan bir yapıdır. Bilinen en eski Hıristiyan kilisesi, 233 ile 256 yılları arasında kurulmuş bir ev kilisesidir. İlk dönem hristiyanları toplumsal problemler sebebiyle uzun bir süre ibadethane inşaatı yapma ihtiyacı içerisinde olmadı. Ancak 11. yüzyıldan 14. yüzyıla kadar, Batı Avrupa’da bir kilise inşaatı patlaması yaşandı.

Kilise kelimesi farklı dinlerin binaları için de benzetme yoluyla kullanılmaktadır. Kilise aynı zamanda bir bütün olarak Hristiyan dini topluluğunu veya dünya çapındaki Hristiyan inananların bir organını veya topluluğunu tanımlamak için de kullanılmaktadır.

Geleneksel Hristiyan mimarisinde, bir kilisenin plan görünümü genellikle bir Hristiyan haçını oluşturur; yatay kirişi oluşturan bema ve sunak ile dikey kirişi temsil eden orta koridor ve oturma yeri olarak tanımlanabilir. Kuleler veya kubbelerde sıkça görsel sanatlar, varak, skylight ya da tavan penceresi ile karşılaşılmaktadır. Modern kiliseler, çeşitli mimari tarzlara ve düzenlere sahiptir. Başka amaçlar için tasarlanmış bazı binalar kiliseye dönüştürülürken, birçok orijinal kilise binası da farklı kullanımlara açılmıştır.

Hristiyanlığın yayılmaya ve büyümeye başladığı dönemlerde büyük kiliseler ile karşılaşılmazken, İmparator Konstantin döneminde daha büyük ve daha ayrıntılı kiliseler ortaya çıkmaya başlamıştır. Özellikle 11. ve 14.yy’lar arasında Batı Avrupa’da bir ibadet yeri olarak hizmet vermenin yanı sıra, katedral veya bölge kilisesi, bulundukları topluluklar tarafından lonca toplantıları, ziyafetler, gizem oyunları ve panayırlar gibi etkinliklere ev sahipliği yapan genel bir toplanma yeri olarak da kullanılıyordu. Kilise arazileri ve binaları da tahılın harmanlanması ve depolanması için kullanılıyordu.

Kilise Türleri

Romanesk Mimari 

1000 ile 1200 yılları arasında Romanesk tarz Avrupa’da popüler hale gelmiştir. Romanesk tarz, tipik olarak basit, kompakt, seyrek bir şekilde dekore edilmiş geometrik yapılardan oluşan büyük ve hantal yapılarla tanımlanır. Romanesk kilisenin sık görülen özellikleri arasında dairesel kemerler, yuvarlak veya sekizgen kuleler ve sütunlar üzerindeki yastık başlıklar olarak karşılaşılmaktadır. Erken romanesk dönemde tavandaki sandıklar moda olurken, aynı dönemde daha sonra geçmeli tonoz popülerlik kazandı. İç mekanlar genişledi ve heykel motifleri daha destansı özellikler ve temalar aldı.

Gotik Mimari

Gotik tarz 1140 civarında Île-de-France’da ortaya çıktı ve daha sonra Avrupa’ya yayıldı. Gotik kiliseler, Romanesk çağın kompakt niteliklerini kaybetti ve süslemeler genellikle sembolik ve alegorik özellikler içeriyordu. Yapısal stabiliteyi sağlamak için büyük, sert duvarlara olan ihtiyacı azaltan geometrik özelliklere sahip olan ilk sivri kemerler , nervürlü tonoz ve payandalar ortaya çıkmaya başladı. Bu aynı zamanda pencerelerin boyutunun artmasına, daha parlak ve daha hafif iç mekanlar üretilmesine izin verdi. Nef tavanlar, sütunlar ve kuleler yükseldi. Pek çok mimar, bu gelişmeleri yapısal olasılık sınırlarını zorlamak için kullandı; Bu eğilim, farkında olmadan sağlamlık sınırlarını aşan tasarımlara sahip birkaç kulenin çökmesine de neden oldu. Almanya, Hollanda ve İspanya’da, her kasanın aynı yükseklikte inşa edileceği bir tarz olan salon kiliseleri inşa etmek popüler hale geldi.

Gotik katedraller, romanesk dönemde olduğu gibi cömertçe tasarlanmıştı ve birçoğu romanesk özellikleri paylaşıyordu. Bununla birlikte, birçoğu dekorasyonda benzeri görülmemiş derecede ayrıntı ve karmaşıklık sergiliyorlardı. Fransa’daki Notre-Dame de Paris ve Notre-Dame de Reims’in yanı sıra Palermo’daki San Francesco d’Assisi ve İngiltere’deki Salisbury Katedrali ve Hindistan Chennai’deki, Santhome Kilisesi, Gotik’e özgü ayrıntılı stilleri çok iyi tanımlar.

En iyi bilinen gotik kiliselerden bazıları, gotik tarzın popülaritesini yitirmesinden sonra yüzyıllarca tamamlanmadan kaldı. 1248’de başlanan, 1473’te durdurulan ve 1842’ye kadar devam etmeyen Köln Katedrali’nin inşaatı buna bir örnektir.

Rönesans Mimarisi

15. ve 16. yüzyıllarda Rönesans ve Reformasyon nedeniyle ahlak ve toplumdaki değişim kiliselerin inşasını da etkiledi. Ortak stil, gotik stile çok benziyordu, ancak basitleştirilmiş bir şekilde. Bazilika artık en popüler kilise türü değildi, bunun yerine salon kiliseleri inşa edildi. Tipik özellikler sütunlar ve klasik başlıklardır.

Konu ilginizi çekiyorsa Rönesans Mimarisi yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Barok Mimarisi

Barok üslup ilk olarak 1575 civarında İtalya’da kullanıldı. Oradan Avrupa’nın geri kalanına ve Avrupa kolonilerine yayıldı. Barok dönemde inşaat sektörü büyük ölçüde arttı. Binalar, hatta kiliseler, zenginlik, otorite ve nüfuz göstergesi olarak kullanıldı. Rönesans’tan bilinen formların kullanımı aşırı derecede abartılıydı. Kubbeler ve başlıklar pervazla süslenmiş ve eski alçı heykellerin yerini freskler almıştır. Kiliseler ilk kez birbiriyle bağlantılı tek bir sanat eseri olarak görüldü ve tutarlı sanatsal kavramlar geliştirildi. Uzun binalar yerine daha merkezi planlı binalar oluşturuldu. Çiçek süslemeli ve mitolojik motifli geniş dekorasyon, yaklaşık 1720’ye kadar yani Rokoko dönemine kadar yükseldi.

Kiliseler kendi içinde ekolden ziyade yapısal olarak daha çok birbirinden ayrılırlar.

Konu ilginizi çekiyorsa Barok Mimarisi yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Kilise Örnekleri

• Bazilika
• Katedral
• Hac Kilisesi
• Manastır
• Şapel
• Kolej Kilisesi
• Ev Kilisesi
• Evanjelik Kilise
• Angelikan Kilisesi
• Protestan Kulesi
• Alternatif Binalar

Bu yazı 2022 yılında insaatinsaat.com için hazırlanmıştır.

Instagram ve Tiktok‘ta da bizi takip edebilirsiniz.