Çin Mimarisi

Geleneksel Çin Mimarisi, Asya Kıtasında yüzyıllar boyunca şekillenmiş bir mimari kültür olarak karşımıza çıkmaktadır. Geleneksel Çin mimarisi geçmişten buyana genel anlamda Çin Kültürü’nün aynası niteliğinde olması sebebiyle dekoratif detaylar ve yeni akımların etkileri haricinde yapısal ilkeleri büyük ölçüde bir değişime uğramamıştır. Çin Mimarisi Yüzyıllar boyunca Asya Kıtasında büyük bir nüfus ve hakimiyet altında tutan Kraliyet Ailesi Tang Hanedanlığı’ndan bu zamana Vietnam, Kore, Japonya ve Moğolistan mimarileri üzerindeki ana etken niteliğindedir. Bu mimarinin başlıca malzemesi ahşaptır. Ahşabın yanı sıra bambu kamışı, sarı toprak gibi doğal maddeler kullanılarak, yapılar doğa ile en yüksek derecede uyumlu inşa edilmiştir.

Geçtiğimiz yüzyılın ortalarına kadar inşa edilen Geleneksel Çin yapıları “Antik Çin Mimarisi” olarak anılıyor olmasının sebebi ise, yükselen trendler, globalleşme ve yüksek yapıların finansal ve kültürel yükselmeyi temsil etmesi sebebiyle Çin Mimarisi; “Modern Çin Mimarisi” olarak karşımıza çıkmaktadır. Geleneksel Çin Mimarisi, Konut ve yaşam alanı mimarisi, saray mimarisi, tapınak mimarisi, mezarlık mimarisi ve peyzaj mimarisi olarak incelenebilir.

Antik Çin Mimarisi
Çin mimarisinin başlangıçtan 19. yüzyılın ortalarına kadar olan sürecine verilen isimdir. Bu süreçte Çin mimarisi, Çin kültürüyle birlikte gelişip olgunlaşarak estetiğin yanı sıra derin kültürel anlamlar taşımaya başlamıştır. Dönemin en ünlü yapıları Yasak Şehir ve Çin Seddi’dir.

Yasak şehir 600 yılı aşkın bir süredir ayakta olan ve tamamen ahşaptan yapılmış son derece estetik ve el işçiliğinin maximum düzeyde karşımıza çıktığı bir yapıdır. Ming Hanedanlığı döneminde yapılan bu yapının tamamlanması 14 yıl sürmüştür. Günümüzde Yasak Şehir 1925’ten beri müze olarak hizmet vermektedir. Yasak Şehir toplam 720 bin metrekare bir alanda kurulu olup başkent Pekin’de bulunmaktadır. 1987’den itibaren UNESCO Kültür Mirası olarak bilinmektedir.

Çin Seddi ise ayrı bir konu olarak incelenmelidir. Çin Seddi ile alakalı yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Qin ve Han hanedanları, Sui ve Tang hanedanları ile Ming ve Qing hanedanları dönemlerinde üç kez doruğa ulaşan mimaride, ülkenin geniş sınırlara ve Han ulusunun yanı sıra birçok etnik gruba sahip olmasından dolayı; coğrafî ve kültürel nedenlerle yapılarda bölgesel farklar gözlemlenmektedir. Örneğin ülkenin kuzeyinde zorlu hava şartlarından korunabilmek için yapılar ahşap ve sarı topraktan yapılırken; güneyde bu iki maddenin yanı sıra bambu kamışları ve sazlar da kullanılmıştır.

Günümüzde Çin’de Uzak Doğu’nun Kültürel izlerinin yoğun olarak karşımıza çıktığı konut mimarisine örnek gösterilecek birçok yapı bulunmaktadır. Bu tarz yapılar bölge halkının barınmak amacıyla inşa ettiği yapılar olarak bilinse de genellikle yüksek statülü kişiler ve kraliyet yönetiminde söz sahibi olan komutan ve bölge aktörlerinin konutları olduğu görülmektedir. Bu yapılar diğer mimari ekoller içinde en eski ve ell işçiliği alanında en gelişmişidir. Mimaride coğrafî, kültürel ve nüfus gibi etkenler nedeniyle bölgesel farklılıklar mevcuttur. Örneğin nüfus yoğunluğunun az olduğu bölgelerde (alan sıkıntısı olmadığı için) yoğunluğun fazla olduğu bölgelere kıyasla evler daha geniş, kat sayıları daha az ve avluları daha büyüktür. Yapılar genelde dikdörtgen şeklinde ve sadedir.

Saray Mimarisi genel olarak, Çin Hanedanı tarafından iktidarın konumunun pekiştirilmesi ve için yaptırılmış, imparator ve akrabalarının oturduğu yapılardır. Sınıf farklılığının bir göstergesidir. Yapılar iki bölüme ayrılmıştır. Ön bölümde devlet işleri ve törenler yapılmakta, arka bölümde ise imparator ve ailesi yaşamaktadır. Saray mimarisinden günümüze kalan Pekin’de bulunan Yasak Şehir ve Shengyan Yasak Şehri’nden başka pek fazla eser yoktur.

Tapınak Mimarisi ise genel anlamda Budizm’in ürünüdür ve kökü Hindistan’a dayanır. Feodal sınıfların kültür ve dinlerinin anlaşılması açısından önemli bir değere sahiptir. Tapınaklar dikdörtgen biçimdedir. Dış ön tarafında bir ana kapı bulunur. Kapıdan girildiğinde iki tarafta çan ve davul kuleleri vardır. İç ön tarafında dört gök koruyucusunun heykellerinin bulunduğu salon bulunur. Salonun arkasında ise Buda ve öğreti salonu ile rahip yatakhanesi ve lokanta bulunur.

Peyzaj mimarisinde amaç manzara yaratmaktır. İmparator bahçeciliğinde büyük alanlara kurulmuş ihtişamlı bahçeler, halk bahçeciliğinde ise küçük bahçeler vardır. 3 bin yıldan fazla geçmişe sahip mimariye Canglang Pavyonu ile Dule, Shizilin, Liu ve Zhuozheng parkları örnek verilebilir.

Geleneksel Çin Mimarisi’nde Mezarlık Kavramı, İnsan rûhunun ölümsüz olduğuna inanan Çin kültürünün aynası niteliğindedir. Cenaze törenlerine büyük önem vermişler ve mezarları özenle inşa etmişlerdir. Resim, hat ve oyma sanatı ile iç içe olan mimaride mezarlıkların dört tarafı duvarla çevrilidir ve her kenarda bir kapı bulunur. Ön tarafında insan ve hayvan heykelleri yerleştirilmiş ve mezarlık ağaçlandırılmıştır.

Modern Çin Mimarisi

19. yüzyılın ortalarından itibaren günümüze kadar olan süreç “Modern Çin Mimarisi” olarak adlandırılmaktadır. Bunun sebebi; 19. yüzyıla kadarki döneminde dışa kapalı gelişen Çin mimarisinin, Afyon Savaşı’nın kaybedilmesinden sonra Batılı devletlerin Çin’de ticaret ayrıcalıkları kazanmaları sonucunda Batı mimarisi ile etkileşim içine girmesidir. Bu etkileşim Çin’in kurulmasından itibaren artmaya başlamıştır. Özellikle 1980’lerin başında Çin devletinin kolektif tarım uygulamasını durdurup, özel teşebbüse yeniden izin vermesinden çok daha hızlı bir şekilde artarak devam etmiştir.

Bu yazı 2022 yılında insaatinsaat.com için hazırlanmıştır.

Instagram ve Tiktok‘ta da bizi takip edebilirsiniz.